Adige.Nl

Yüksek vadilerde kışın , yer yer sıcak bol güneşli ve kuru bir hava ile karşılaşılır. Bu durum verem tedavisinde elverişli bir iklim meydana getirir.Dağlarda sık sık çığ ve heyelanlarla karşılaşılır.

Karadeniz kıyısında Ocak ayında 0 derecenin üstünde olan sıcaklık iç kesimlerde düşer. Yüksek kesimler dışında yazlar sıcak geçer. Temmuz ayında geceler soğuk, gündüzler oldukça sıcaktır.

Karadeniz kıyısında 1000 mm’yi geçen yıllık yağış miktarı, dağlarda 750 mm’nin üstünde kalırken, iç kesim düzlüklerinde 500 mm’ye düşer; hatta kuzeydoğu düzlüklerinde daha da azalır. Bu nedenle iç kesim düzlüklerinde yaz kuraklığı ile karşılaşılır, tarımda sulama gerekir.

ETNİK YAPI

 Kuzey Kafkasya’da yaşayan halklar konuştukları diller esas alınarak şu şekilde tasnif edilebilir: 

        b) Kabardey ve Besleneyler(:Besniy): En kalabalık Çerkes kabilesi olan Kabardeyler, Büyük ve Küçük Kabardeyler olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Büyük Kabardeyler Nalçik ve çevresinde, Küçük Kabardeyler ise Mozdok (Mezdegü) çevresinde otururlar. Kabardeylerin bir kolu olarak kabul edilen Besleneyler ise batı komşularıdır.

     1.2. UBIHLAR (:Ubuh-Vubıh- Ubukh): Kafkasyada Abhaz ve Adigeler arasında yaşayan bu topluluklar dil bakımından ölü diller arasına girmiştir. Tamamı 1864'de göç etmiş olduğundan Kafkasya'da hiç Ubıh kalmamıştır. Diasporada yaşayan Ubıh kökenli ailelerin bir kısmı komşuları olan Abzahların ve bir kısmı da Abhazların dilini benimsemişlerdir.

     1.3. ABHAZLAR- ABAZALAR : Kuzeyde Çerkes topluluklarına komşu olan Abazalar (Abazin-Aşuva) ile Karadeniz kıyılarında oturan Abhazlar (Apsuvalar) aynı kökten çıkan iki grup halinde birbirlerinden Kafkas Dağları ile ayrılmışlardır. Karadeniz kıyı kesiminde oturan ana Abhaz kitlesi ile kuzeyde Kabardeylere yakın olarak oturan Abazaların şivelerinde farklılıklar ortaya çıkmış ise de zorluk çekmeden anlaşabilirler.

2.NAKHO-DAĞISTAN GRUBU

     2.1. VAYNAHLAR:Vaynah toplulukları genel olarak birbirlerinden lehçe farklılıkları ile ayrılan üç ana gruba ayrılır.

         a. Çeçenler (Nohçi-Nohçoylar) Vaynahların ana kitlesini meydana getirirler.

         b. İnguşlar (Galgaylar) İnguşlar ikinci büyük Vaynah grubudur ve Asa ile Sunja ırmakları arasında ve Terek Nehri'ne doğru kuzeye yayılırlar.

         c. Kistler (Batslar,Tuşhlar) Gürcüstanın Çeçen sınırında Tuşa ve Alazan ırmaklarının kaynaklarında ve Panki vadisinde oturan bu küçük grup daha çok Gürcü unsurları ile etkileşim halindedir.

     2.2. AVARLAR (MAĞARULLAR): Lezgilerden sonra Dağıstan'ın en kalabalık kabilesı Avarlar'dır. Kendi aralarında ise en kalabalık grubu esas Avarlar meydana getirirler. Dil yönünden üç gruba ayrılırlar;

              ııı. Avar (Mağarul),

              ıı. Andi (Bottlih, Godoberi, Karatin, Bagvalal, Çamalal, Tindi ve Açvaçiş gibi alt gruplara ayrılırlar)

             ııı.Dido (Hinuk, Çvarşin ve Kapuçinler gibi alt gruplara ayrılırlar)

     2.3. LEZGİLER: Dağıstan'ın güney-doğusunda yaşarlar Samur Nehri'nin orta ve yukarı mecralarında ve Şamahı yöresine kadar uzanan alanda yayılmışlardır. Doğu ve güney-doğuda Azeriler ile karışmışlardır bu nedenle Türkçe Lezgiler arasında geniş ölçüde yayılmıştır. Rutul, Kütin, Agul, Budukh, Dzekh, Tabasaran, Tsakhur, Udi ve Khinalug gibi alt kollara ayrılırlar. Kürinler ve Tabasaranlar en kalabalık gruplardır.

     2.4. LAKLAR(Gazi Kumuklar) Orta Dağıstan’da yaşarlar.

     2.5. DARGİNLER Lezgi diline yakın bir dil konuşan Darginler bu nedenle Lezgi kabileleri arasında da sayılırlar. Akuşa, Sutkur, Sırhal, Urkarak, Horakan, Kaytak (Haydak) ve Kubaçi gibi gruplara ayrılırlar.

Dağıstan'daki dağlı kabilelerin aralarında bulunan doğal engeller (dağlar, tepeler, derin vadiler vs.) Batı Kafkasya'daki kadar olmasa da buradaki toplumlar arasında da çeşitli dil farklılıkları doğurmuştur.

3. HİNT-AVRUPALILAR

     3.1. OSETLER (ASETİNLER) Aslen Alanlardan geldikleri kabul edilen bu toplum, dil açısından Kafkas dillerinin etkileri altında önemli değişiklikler geçirmesine karşılık İran diline çok yakın bir dil kullanırlar. Kafkasya'da Daryal Geçidi'nin güney ağzında otururlar. Onlara diğer Kafkas halkları Kuşha, kendileri ise Iron derler.

   Osetinler başlıca iki gruba ayrılırlar;
       a- İron,

       b- Digor.

     3.2. TATLAR (PADARLAR) Safeviler tarafından Kafkasyada Bakü, Kuba, Şamahı, Derbent ve Zakatali mıntıkalarında yerleştirilmiş olan İranlılardır. Pehlevi Dili'ni konuşurlar.

4. TURANİLER

     4.1. KARAÇAY-BALKARLAR (MALKARLAR) :Kaynakları hakkında çeşitli görüşler ileri sürülen Karaçayların genel olarak, Kafkasya'da belirli dönemlerde bulunmuş olan Hazar, Bulgar ve Kıpçak gibi Eski Türk topluluklarının bir devamı olduğu kabul edilmektedir. Kıpçak Türkçesinden geldiği bilinen bir dil kullanırlar. Karaçay ve Balkar (Malkar) olarak iki grup halinde anılmalarına rağmen gerçekte tek bir halktırlar.
Elbruz Tepesi'nin etrafındaki sarp ve yüksek bölgelere yerleşmişlerdir.

     4.2. KUMUKLAR:Kuzeyde Terek Nehri'ne kadar, güneyde de Makhaçkale'nin güneyine kadar uzanan alçak arazide otururlar. Genel olarak Dağıstan'ın kuzey-doğu ve doğusundaki Hazar Denizi'ne kadar uzanan düzlüklerde yaşarlar. Kafkasya'ya ne zaman ve nasıl geldikleri kesin olarak bilinmemektedir. Makhaçkale, Kaspiiski, Hasavyurt, Babayurt, Buynakski ve hatta İzberbaş şehirleri Kumukların yaşadıkları alana dahildirler.

     4.3. NOGAYLAR:Kazak ve Karakalpak Türkçesine yakın bir dil konuşan bu topluluklar XVIII. Yüzyıldan sonra Kafkasya bölgesine yerleştirilmişlerdir. Dağıstan’da Hazar Denizi'ne doğru uzanan düzlükte ve daha kuzeyde step görünümü alan bozkırlarda Türk asıllı kabilelerle (Kumuklar, Azeriler, Türkmenler) karışık olarak yaşarlar.

5. SLAVLAR

     5.1. RUSLAR

     5.2. DON KAZAKLARI  

     5.3. UKRAYNALILAR

Kaynak : www.kafkasevi.com